Alþingi hefur samþykkt ný lög um skatta og gjöld (gistináttaskattur, áfengisgjald o.fl.) þar sem meðal annars eru gerðar breytingar á gistináttaskatti.
Lögin hafa ekki verið birt en þau taka gildi 1. janúar 2024.
Breytingar á gistináttaskatti í stuttu máli:
- Áfram skal greiða gistináttaskatt af hverri seldri gistináttaeiningu.
- Með gistináttaeiningu er átt við leigu á gistiaðstöðu í allt að einn sólarhring, þ.m.t. yfir nótt. Með gistiaðstöðu er átt við húsnæði eða svæði þar á meðal um borð í skemmtiferðaskipi sem leigt er út í þeim tilgangi að þar sé dvalið yfir nótt, svefnaðstaða sé fyrir hendi eða hægt sé að koma henni fyrir og leigan sé almennt til skemmri tíma en eins mánaðar.
- Gistináttaskattur er þrepaskiptur eftir breytinguna:
- 600 kr. – a. gististað sem hefur rekstrarleyfi í flokki II–IV, sbr. 3. gr. laga um veitingastaði, gististaði og skemmtanahald, nr. 85/2007,
- 300 kr. – b. tjaldstæði og stæði fyrir húsbíla, tjaldvagna, fellihýsi og hjólhýsi,
- 1000 kr. – c. skemmtiferðaskipi á meðan það dvelur í höfn hér á landi eða annars staðar á tollsvæði ríkisins, sbr. 2 gr. tollalaga, nr. 88/2005.
- Gistináttaskattur myndar áfram stofn til virðisaukaskatts.
- Ekki er undanþága fyrir einstaklinga undir 18 ára aldri.
- Leyfilegt er að innheimta aukinn gistináttaskatt eftir á.
- Ekki þarf að innheimta gistináttaskatt af gistingu sem hefur verið greidd að fullu fyrir áramót, enda hafi sölureikningur fyrir heildarverði gistingar verið gefinn út fyrir 1. janúar 2024.
Einstaka breytingar á lögunum útskýrðar nánar
Þegar frumvarpið var lagt fyrir Alþingi var lagt til greiddur yrði gistináttaskattur af hverri seldri gistináttaeiningu fyrir hvern dvalargest sem er 18 ára og eldri. Breytingar urðu á frumvarpinu í meðförum efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis og niðurstaðan varð sú sem er farið yfir hér að ofan.
Nefndin tiltók ákveðin atriði sérstaklega í áliti sínu:
- Nefnt var að gistináttaskattur legðist hlutfallslega meira á þá sem selja ódýra gistingu. Jafnframt var bent á að gildandi fyrirkomulag um að miða skuli gistináttaskatt við hverja selda einingu kæmi sér betur fyrir þá sem bjóða upp á ódýrari gistingu enda væru herbergin frekar ætluð fleiri einstaklingum. Nefndin fjallaði talsvert um útfærslu á gistináttaskatti og hafði sjónarmið umsagnaraðila til hliðsjónar.
- Meirihluti nefndarinnar lagði til að áfram yrði miðað við að gistináttaskattur yrði lagður á hverja selda gistináttaeiningu í stað þess að miðað væri við hvern dvalargest. Með því væri verið að koma til móts við ábendingar við stuttan fyrirvara og vildi meirihlutinn koma til móts við þá sem bjóða uppá ódýrari gistingu og herbergi sem ætluð eru fleiri gestum eins og víða er gert á landsbyggðinni. Löggjafinn miðar því við að hver gistieining sé í reynd hvert herbergi þegar kemur að gististöðum sem leigja út herbergi. Þannig að þó það séu fleiri en eitt rúm í herberginu þá skuli aðeins innheimta eitt gistináttagjald. Það sama eigi við um þegar heil íbúð er til leigu eða hver káeta þegar um skemmtiferðaskip er að ræða.
- Meirihluti nefndarinnar lagði til að 18 ára aldurstakmark á gistináttaskattinum væri tekið út.
- Í umfjöllun fjármála- og efnahagsráðuneytisins um umsagnir og breytingatillögur við meðferð Alþingis um frumvarpið, frá 6. desember 2023 segir um neytendalöggjöf ESB/EES:
Ráðuneytið bendir á að neytendalöggjöf ESB/EES, sem hefur verið innleidd í íslenskan rétt með lögum nr. 16/2016 um neytendasamninga, varðar samningssamband seljanda og kaupanda (neytanda) og binda ekki hendur stjórnvalda við öflun tekna. Lögin leggja þær skyldur á seljanda að fyrir samningsgerð upplýsi hann kaupanda um heildarverð vöru og þjónustu þ.m.t. opinber gjöld. í þessu felst að seljanda ber að upplýsa eins og vel og honum er unnt um þau opinberu gjöld sem verða eða kunna verða hluti af heildarverði til kaupanda. Seljandi telst ekki hafa brotið gegn þessari lögbundnu skyldu sinni þegar stjórnvöld ákveða að leggja á skatt sem hefur áhrif á verð til kaupanda, enda hafi seljanda ekki verið mögulegt að vita um fyrirhugaða skattlagningu á þeim tíma þegar hann og kaupandi gengu til samninga. Ef neytendalöggjöfinni væri ætlað það rúma gildissvið sem hér er haldið fram væri svigrúm stjórnvalda til tekjuöflunar almennt mjög takmarkað. Slík er ekki raunin enda mörg dæmi um að sköttum og gjöldum, sem geta haft áhrif á heildarverð seljanda til kaupanda, sé breytt með stuttum fyrirvara. í þeim ríkjum þar sem gistináttaskattur er lagður á er venjan að innheimta gistináttaskatt í lok dvalar. Venjulega er við sama tímamark gefinn út sölureikningur fyrir gistingu og, eftir atvikum, öðru því sem viðskiptamaður hefur notið á gististað eins og t.d. morgunmat. Alla jafna er viðskiptavinum kunnugt um þetta fyrirkomulag. Ráðuneytið fær ekki séð að gististaðir hér á landi séu í öðrum og verri sporum en kollegar sínir í öðrum ríkjum sem einnig þurfa að innheimta gistináttaskatt. Sé um það að ræða að fyrir lok þessa árs greiði viðskiptavinur að fullu fyrir gistingu sem afhent verður á árinu 2024 þá segir í 6. gr. frumvarpsins að ekki beri að innheimta gistináttaskatt vegna sölunnar enda hafi sölureikningur fyrir heildarverði gistingar verið gefinn út fyrir 1. janúar 2024
- Samkvæmt þessari túlkun fjármála- og efnahagsráðuneytisins er leyfilegt að innheimta þennan aukna gistináttaskatt stjórnvalda í lok dvalar þótt viðskiptavinum gististaðarins hafi ekki verið tilkynnt um það fyrir bókun.
- Ef ekki er vitað hver endanlegur gistináttaskattur verður þá þarf ekki að auglýsa það í endanlegu verði, en nauðsynlegt er að tilkynna að gistináttaskattur verði lagður á og að hann sé 600/300/1000 kr. per gistieiningu.
Forsaga málsins
- Stjórnvöld áætluðu í fjármálaáætlun (sjá bls. 59) fyrir árin 2024-2028 að það yrði lögð aukin gjaldheimta á ferðaþjónustu. Þar var nefnt að það væri að skoða ýmsar leiðir og m.a. nefnt að gjald á farþega skemmtiferðaskipa. Vísað var til nánari útfærsla síðari á árinu. Samtök ferðaþjónustunnar bentu á í umsögn sinni (bls. 8) við áætlunina að aukin skattheimta væri ekki svarið og að ákvarðanir um skatt- og gjaldheimtu á ferðaþjónustu yrði að taka í samráði við greina. Þá þyrfti ávallt að kynna slíkt með að minnsta kosti 18 mánaða fyrirvara vegna eðlis atvinnugreinarinnar sem selur vörur langt inn í framtíðina.
- Í frumvarpi til fjárlaga 2024 (bls. 118) var boðað að gistináttaskatturinn kæmi til framkvæmda á ný og að það ætti að breyta gildissviði skattsins með þeim hætti að leggja ætti gjöld í tengslum við komur skemmtiferðaskipa og að vinna stæði yfir þar sem mat yrði lagt á ólíkar leiðir um breytt gjalda- og skattaumhverfi fyrir greinina. Í umsögn samtakanna var breytingum á gistináttaskattinum mótmælt og ítrekuð var nauðsyn fyrirvara varðandi allar breytingar sem lagðar yrðu á atvinnugreinina. Þá var bent á að samkvæmt bráðabirgða útreikningum væri skattspor íslenskrar ferðaþjónustu 2022 um 140 milljaðar króna (endanleg tala er 155 milljaðar kr.) Þá bentu samtökin á að skynsamlegra væri að afnema gistináttaskattinn í stað þess að breyta honum.
Ferill málsins í samráðsgátt og frumvarp á Alþingi
- Stjórnvöld birtu í lok september sl. á samráðsgátt stjórnvalda áform um breytingar á gistináttaskattinum. Þar kom fram að gistináttaskatturinn myndi einnig ná til gesta í skemmtiferðaskipum sem dvelja á íslensku tollvæði. Frumvarp um skatta og gjöld var lagt fyrir Alþingi 7. nóvember sl. og þá fyrst var loks búið að útfæra breytingarnar á gistináttaskattinum.
- Samtök ferðaþjónustunnar skiluðu inn umsögn um málið þar sem fyrirhuguðum breytingum var mótmælt. Við meðferð málsins í þinginu sendi fjármála- og efnahagsráðuneytið samantekt um umsagnir um málið en þeirri samantekt var svarað af hálfu samtakanna.
- Í meðferð þingsins tók frumvarpið breytingum, meirihluti nefndarinnar skilaði inn ítarlegu nefndaráliti. Þá lagði meirihluti nefndarinnar til breytingar á frumvarpinu.
Aðildarfélögum er bent á að hafa samband við SAF ef frekari spurningar vakna.
