Þrátt fyrir að bóluefnasamningur við Pfizer yrði mjög mikilvægt og ánægjulegt skref er ljóst að fjölmargt annað þarf að koma til eigi viðspyrna ferðaþjónustu að ná sér hratt og vel á strik í sumar. Þar má helst nefna þrennt.
Í fyrsta lagi þarf að framlengja ýmsar núverandi aðgerðir til að koma til móts við lengri áhrif faraldursins en gert var ráð fyrir þegar þær voru settar á.
Vegna vel heppnaðra aðgerða stjórnvalda og þess hvernig bankakerfið hefur unnið með fyrirtækjum hafa færri fyrirtæki nýtt sér greiðsluskjól en búist var við og valið að þreyja fremur þorrann m.a. með auknu fjármagni frá eigendum og nýju lánsfé.
Ljóst er að ef sumarvertíðin verður miklum mun verri en vonir standa til munu þessi fyrirtæki verða í verulegum vanda. Nauðsynlegt er að koma til móts við það með því að framlengja umsóknarfrest greiðsluskjólsúrræðisins fram á haust 2021.
Sömu sögu er að segja af hlutabótaleiðinni. Þegar er orðið ljóst að það verður þörf fyrir hlutabótaúrræðið eftir að sumarferðamennskunni lýkur og fyrirtækin sjá fram á að þreyja annan vetur eftir tekjuminna sumar en vonast var til. Því þarf að framlengja þetta úrræði til að hjálpa fyrirtækjum að halda ráðningarsambandi við starfsfólk næsta vetur.
Þá er nauðsynlegt að lengja í ríkisábyrgð stuðningslána og viðbótarlána til að gefa fyrirtækjum meira svigrúm til að safna tekjum áður en endurgreiðsluferillinn skellur á þeim.
Að sama skapi þarf að veita lengri greiðslufresti á t.d. greiðslu staðgreiðslu og tryggingagjalds, enda þegar ljóst að ferðaþjónustufyrirtæki sem hafa nýtt sér framlengdan frest munu ekki verða komin með tekjur í byrjun júní til að standa undir greiðslunum í sumar. Án frekari frests munu þessar greiðslur éta upp viðspyrnustyrkina hjá mörgum fyrirtækjum og koma í veg fyrir að styrkirnir nýtist til þess sem þeir voru ætlaðir – viðspyrnunnar.
Úrvinnsla skuldavanda fyrirtækjanna
Í öðru lagi er bráðnauðsynlegt að stjórnvöld gerist leiðandi við lausn skuldavanda atvinnugreinarinnar sem nú safnast upp. Hér þarf að líta til aðferða sem notaðar voru með góðum árangri eftir bankahrunið 2008 til að vinna á skuldavanda fyrirtækja – annars vegar samkomulagsins um Beinu brautina og hins vegar fjárfestingasjóðs sem blásið getur nýju fjármagni inn í lífvænleg og mikilvæg fyrirtæki í greininni.
Hér er um að ræða vel þekkta aðferðafræði sem hefur reynst vel og skiptir miklu máli til að tryggja sterka viðspyrnu og hraða uppbyggingu atvinnuþátttöku á ný.
Samkomulagið um beinu brautina byggði á því að allir aðilar við borðið – hið opinbera, fjármálastofnanir, kröfuhafar og eigendur – unnu saman að því að leysa vandann samkvæmt ákveðnum ramma. Hagur samfélagsins alls af því að vel takist upp í úrvinnslu skuldavanda ferðaþjónustufyrirtækja nú er gríðarlegur.
Frestun greiðslu fasteignagjalda
Í þriðja lagi er afar mikilvægt að greiðslu fasteignagjalda verði frestað um tvö ár og ljóst er að það er vel framkvæmanlegt án þess að sveitarfélög tapi tekjum. Fyrsta skrefið að því hefur þegar verið lagt fram í frumvarpi sveitarstjórnarráðherra í meðförum Alþingis þar sem lagt er til að lengt verði í lögveði fasteignaskatta í fjögur ár. Það leggur grunninn að skynsamlegri lausn og skaðlausri fyrir sveitarfélög.
Það er óumdeilt, og staðfest af öllum greiningaraðilum, að viðspyrna ferðaþjónustunnar er mikilvægasta efnahagsmálið til næstu 3-5 ára til að þrýsta samfélaginu upp úr kreppuástandinu. Nú þegar við sjáum betur hvað er framundan og til hve langs tíma þarf að horfa er nauðsynlegt að vinna hratt og hnitmiðað að þeim atriðum sem nefnd eru hér að ofan til að tryggja eins og kostur er þá viðspyrnu.
Enginn vafi leikur á að það mun skila samfélaginu mun sterkari efnahagsbata og lægra atvinnuleysi til lengri tíma en annars.
Jóhannes Þór Skúlason
Framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar
