Hægari viðspyrna – versnandi lífskjör

Eitt af því sem sífellt er fjallað um undanfarna mánuði er mikilvægi þess að efnahagslífið nái hraðri viðspyrnu. En af hverju skiptir það máli?

Hægari viðspyrna þýðir að fyrirtækin munu ekki geta ráðið jafn margt starfsfólk, það þýðir meira atvinnuleysi í lengri tíma, það þýðir að það verður ekki hægt að hækka laun. Hægari viðspyrna þýðir að neikvæð áhrif atvinnuleysis verða meiri, og að þau fara að birtast í meiri mæli í heilsufarsvandamálum, fjárhagsvanda heimila o.s.frv. Áhrif þess að viðspyrnan verði hægari munu líka birtast í auknum erfiðleikum ungs fólks, meira atvinnuleysi, fjárhagserfiðleikum og auknum geðrænum vandamálum.

Allt hefur þetta þau áhrif að þörf fyrir aukna opinbera þjónustu velferðarkerfisins eykst, á tíma þar sem stjórnmálamenn þurfa að vera að vinna upp taprekstur ríkissjóðs. Þörf fyrir þjónustu heilbrigðiskerfisins eykst, halda þarf betur utan um fólk í menntakerfinu til að koma í veg fyrir uppflosnun úr námi, sem er þekkt afleiðing efnahagskreppa. Sameiginlega leiðir þetta til aukinnar hættu á því að samfélagið ráði ekki við að búa til verðmæti til að standa undir auknum kostnaði til lengri tíma.

Svarið felst í að styðja við verðmætasköpun

Fyrst verðum við að átta okkur á því að við erum stödd í skaðaminnkunarverkefni. Skaðinn er orðinn, það mun alltaf verða skaði. Okkar hlutverk er að haga aðgerðum og ákvörðunum þannig að skaði samfélagsins í heild verði sem minnstur. Því að á endanum snýst þetta alltaf um að verja lífskjör þjóðarinnar í heild, að tryggja að fólk hafi vinnu, að verja kaupmátt fólks, að sjá til þess að lífskjör þjóðarinnar skerðist ekki til langframa vegna tímabundins kreppuástands.

Ef viðspyrnan verður hægari en möguleiki er á, eykst heildarskaði samfélagsins. Skynsamlegasta leiðin til að takmarka skaðann, og í raun eina leiðin sem er í boði, er að hraða viðspyrnunni, auka verðmætasköpun eins hratt og hægt er. Sjá til þess að fyrirtæki geti tekið hratt við sér, ráðið fleira fólk og fyrr, búið til meiri verðmæti hraðar og skilað tekjum í opinbera sjóði.

Það er ekki nóg að auka skattlagningu. Skattar skapa ekki verðmæti. Verðmætin verða til með auknum umsvifum í fjölbreyttu atvinnulífi. En það gerist ekki af sjálfu sér. Stuðnings er þörf.

Rekstrarumhverfi og samkeppnishæfni eru ekki bara orð á blaði

Til þess að atvinnulífið geti búið til þau auknu verðmæti sem þarf til að verja lífskjörin, nógu hratt til að minnka skaðann eins og hægt er, þurfa stjórnvöld að skapa aðstæður til þess. Rekstrarumhverfi íslenskra fyrirtækja er afar erfitt. Á því þarf að gera breytingar, annars mun of hár kostnaður og flækjur í rekstri hamla atvinnutækifærum og vermætasköpun. Það þarf að gera breytingar til að bæta samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja, annars mun léleg samkeppnishæfni hamla atvinnutækifærum og verðmætasköpun. Og það þarf að gera þetta í alvörunni og gera það hratt, ekki skipa nefndir.

Ferðaþjónustan er sú útflutningsatvinnugrein sem getur tekið hraðast við sér þegar aðstæður skapast á ný. Verið fljót að ráða fólk í vinnu, verið fljót að búa til tekjur fyrir samfélagið. Þess vegna er augljóst að það hvernig stjórnmálaflokkarnir ætla að styðja við hraða viðspyrnu ferðaþjónustunnar – og þar með hraða viðspyrnu efnahagslífsins, er ein stærsta spurning komandi kosninga. Hvernig verður rekstrarumhverfið lagfært? Ekki hvort. Hvernig verður samkeppnishæfni greinarinnar færð til betri vegar? Ekki hvort.

Hindranir á vegi ferðaþjónustu skapa hættu fyrir alla

Það er eðlilegt að fjölmiðlar og opinber umræða um ferðaþjónustu snúist mikið til um næsta sumar og mögulega afkomu greinarinnar á næstu mánuðum. En í raun ætti samfélagið að vera að ræða um það hvernig hægt er að tryggja að þessi atvinnugrein geti áfram verið drifkraftur verðmætasköpunar og atvinnuþróunar um allt land næstu tíu árin, hvernig við tryggjum að hún hafi áfram jafn jákvæð áhrif á stöðugleika, efnahagsþróun og atvinnutækifæri og hún hafði síðustu tíu ár.

Þá spratt ferðaþjónustan upp af sjálfri sér og samfélagið hljóp á eftir. Núna þarf samfélagið að hlaupa á undan og ryðja hindrunum úr vegi. Það hversu hratt er hlaupið ræður því hvað skaðinn verður að endingu stór.

Jóhannes Þór Skúlason
Framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar

—

Greinin birtist í Markaðnum, fylgblaði Fréttablaðsins, miðvikudaginn 10. mars 2021.