Ársskýrsla SAF 2025

Kæru félagsmenn,

Tíminn líður hratt. Nú er enn eitt starfsárið liðið frá því við komum saman á aðalfundi og fórum yfir stöðuna í greininni, verkefnin fram undan og þær áskoranir sem blöstu við. Það er óhætt að segja að þetta starfsár samtakanna okkar hafi verið viðburðaríkt. Við höfum þurft að takast á við mörg stór mál á sama tíma, verja hagsmuni greinarinnar af festu og minna á, aftur og aftur, hversu miklu máli ferðaþjónustan skiptir fyrir Ísland. Við höfum lagt allt á okkur í ýmsum málum, tapað orustum en haldið ótrauð áfram í að bera hróður ferðaþjónustunnar út meðal almennings og stjórnvalda.

Ferðaþjónustan skapar gjaldeyristekjur, störf og verðmæti um allt land. Hún stendur undir afkomu þúsunda fjölskyldna og er grunnur að blómlegu atvinnulífi í mörgum byggðum landsins. Samt virðist sem greinin þurfi stöðugt að sæta því að vera talin sjálfsagt bitbein þegar stjórnvöld vantar tekjur, pólitísk slagorð eða einfaldar skýringar á flóknum viðfangsefnum. Það hefur því miður lítið breyst á þessu starfsári. Enn og aftur höfum við þurft að standa vörð um rekstrarumhverfi greinarinnar gagnvart hugmyndum um ný gjöld, aukna skattheimtu og breytingar sem eru illa undirbúnar, vanhugsaðar eða settar fram án nægilegs samráðs.

Eitt stærsta hagsmunamál ársins var innleiðing kílómetragjalds og þau vandamál sem þeirri lagasetningu hafa fylgt. Við bentum snemma og skýrt á að framkvæmdin væri vanhugsuð og að áhrifin á bílaleigur og aðra stórnotendur gætu orðið veruleg. Við sögðum að kerfið væri flókið, að það myndi kalla á mikla umsýslu og að kostnaðurinn myndi lenda á fyrirtækjum sem væru í raun látin innheimta skatt fyrir ríkið. Við vöruðum líka við áhrifum vörugjalda á bifreiðar á verðbólgu. Því miður hefur margt af þessu raungerst. Mikill tími og fjármunir hafa farið í að glíma við framkvæmd sem hefði átt að vera betur undirbúin frá upphafi. Það er ekki ásættanlegt og við munum halda áfram að krefjast úrbóta.

Annað stórt verkefni ársins var að halda á lofti staðreyndum um raunverulegt framlag ferðaþjónustunnar til samfélagsins. Skattsporsfundurinn okkar í desember var einn af mikilvægu viðburðum starfsársins af þeirri ástæðu. Þar sýndum við með skýrum hætti hvað greinin skilar miklu til samfélagsins í formi skatttekna, starfa og verðmætasköpunar. Það er ótrúlegt að atvinnugrein sem skilar ríki og sveitarfélögum svo miklum tekjum þurfi stöðugt að verjast ásökunum um hitt og þetta og sífelldum hugmyndum um að hægt sé að ganga enn lengra í gjaldtöku án afleiðinga. Umræðan verður að byggjast á gögnum og staðreyndum. Allt annað er óábyrgt.

Við höfum lagt mikla áherslu á að hvetja stjórnvöld til þess að axla ábyrgð í tengslum við almenna markaðssetningu Íslands erlendis. Staðreyndin er sú að þegar ekki er almennur áhugi á Íslandi hjá okkar markhópum á lykilmörkuðum þá náum við ekki markmiðum okkar um ferðaþjónustu um allt land allt árið um kring. Fyrirtækin fjárfesta fyrir gríðarlegar fjárhæðir í markaðssetningu Íslands og sölumarkaðssetningu en hún nær illa í gegn ef markhóparnir okkar eru ekki á leiðinni til Íslands. Því miður er þetta sinnuleysi stjórnvalda farið að bíta og sumarmánuðirnir hafa verið að vaxa hjá okkur á sama tíma og ferðaþjónusta á jaðartímum og á veturna hefur dregist saman. Það er alvarleg þróun sem við verðum að snúa við. Það eru heilsársstörfin sem gera okkur að alvöru atvinnugrein.

Við höfum einnig sett mikla orku í hagsmunagæslu vegna yfirvofandi endurskoðunar ETS-mála hjá Evrópusambandinu. Þær undanþágur sem við höfum haft síðustu ár eru að renna út og ef ekkert verður að gert mun ETS geta haft veruleg áhrif á flug til og frá landinu. Þar er staða Íslands sérstök og við verðum að halda henni til streitu af festu. Land sem reiðir sig á flug til tengingar við umheiminn getur ekki setið hjá þegar reglur eru mótaðar sem geta veikt þá tengingu og þar með samkeppnisstöðu landsins alls. Þetta mál snýst nefnilega ekki bara um flugið og ferðaþjónustuna, áhrif þess hríslast um allar atvinnugreinar með einum eða öðrum hætti.

Í samræmi við stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar hófst á árinu undirbúningur að mótun nýrrar atvinnustefnu fyrir Ísland. SAF hefur tekið virkan þátt í þeirri vinnu og við leggjum áherslu á að núverandi ferðamálastefna sé þar lögð til grundvallar. Atvinnustefna sem á að standa undir nafni verður að byggja á réttum upplýsingum, gagnsæi og samstarfi við atvinnugreinarnar sjálfar. SAF mun áfram leggja sitt af mörkum til að svo verði.

Af viðburðum starfsársins stendur Ferðaþjónustudagurinn 2025 í Hörpu upp úr sem einn af hápunktum ársins. Hann var vel heppnaður, vel sóttur og mikilvægur vettvangur fyrir greinina. Þar kom skýrt fram að ferðaþjónustan er lykill að verðmætasköpun og bættum lífskjörum í landinu. Ferðaþjónustuvikan 2026 skipti einnig miklu máli. Hún sýndi vel hversu öflug þekking og reynsla býr í greininni og hversu mikill kraftur losnar úr læðingi þegar fólk kemur saman og ræðir málin af hreinskilni og fagmennsku. Fundaröðin Konur í ferðaþjónustu, þar sem konur úr greininni hafa komið saman, deilt reynslu og styrkt tengslanet sitt hafa verið vel sóttir og hafa bæði aukið sýnileika kvenna innan samtakanna og hvatt þær til þátttöku í forystu greinarinnar í gegnum SAF. Þá vil ég einnig nefna aftur skattsporsfundinn okkar sem lykilviðburð, ekki síst vegna þess að hann gaf okkur mikilvægt tæki í opinberri umræðu þar sem staðreyndir þurfa oftar en ekki að berjast fyrir athygli.

Við höfum jafnframt unnið að fjölmörgum öðrum verkefnum á árinu sem snúa að aðgengi, öryggi, gjaldtöku, menntun, sjálfbærni, rannsóknum og gögnum um ferðaþjónustuna. Þar hafa fagnefndirnar okkar gegnt lykilhlutverki og skrifstofan unnið mikið og metnaðarfullt starf. Það er einn stærsti styrkur SAF hversu breið þekkingin er innan samtakanna og hversu margir eru tilbúnir að leggja sitt af mörkum.

Þrátt fyrir að á ýmsu hafi gengið á starfsárinu er fullt tilefni til bjartsýni. Grunnurinn í greininni er sterkur. Fyrirtækin hafa sýnt ótrúlega seiglu, frumkvæði og aðlögunarhæfni á síðustu árum. Við höfum líka sýnt að þegar við stöndum saman, tölum skýrt og byggjum málflutning okkar á gögnum og rökum, þá höfum við áhrif. Það er ekki sjálfgefið, en saman erum við sterkari.

Mig langar að þakka félagsmönnum fyrir traustið, stuðninginn og aðhaldið. Símtöl, ábendingar, gagnrýni og hvatning skipta öllu máli í starfi sem þessu. Ég vil einnig þakka stjórn SAF, framkvæmdastjóra, starfsfólki skrifstofunnar og öllum þeim sem hafa lagt sitt af mörkum í fagnefndum og verkefnum á árinu. Við eigum öflugt bakland, mikla reynslu og sterka rödd.