Fjölbreytt og mikilvægt verkefni að baki á árinu
Á starfsárinu hélt SAF uppi öflugri og markvissri hagsmunagæslu fyrir ferðaþjónustuna á öllum stjórnsýslustigum. Samtökin áttu regluleg og víðtæk samskipti við Alþingi, ráðuneyti, opinberar stofnanir og sveitarfélög og komu að fjölda mála sem varða atvinnugreinina, meðal annars með umsögnum um opinber mál og notendafundum með opinberum stofnunum. Innan samtakanna fór jafnframt fram öflugt grasrótarstarf í fagnefndum þar sem fjallað var um hinu ýmsu mál er snerta ferðaþjónustuna. Hér má sjá umfjöllun um nokkur af þeim málum sem Samtök ferðaþjónustunnar unnu að á starfsárinu. Þess ber að geta að listinn er ekki tæmandi. Meðal málefna sem SAF vinna að eru verkefni tengd gögnum og rannsóknum, ferðamálastefnu, mennta- og fræðslumálum, samkeppnishæfni, sjálfbærni og öryggismálum. Áhugasömum um einstaka málefni er bent á að hafa samband við skrifstofu SAF.
Eitt af stóru viðfangsefnum SAF á starfsárinu var breyting á lögum um kílómetragjald sem tók gildi um áramót fól í sér að öll ökutæki bera kílómetragjald en um leið lögð niður innheimta eldsneytisgjalda við dælu. Þetta mál hefur verið til umræðu í nokkurn tíma og var upphaflega lagt fram tvisvar af fyrri ríkisstjórn án þess að ná fram að ganga m.a. eftir harða gagnrýni frá SAF. Að mati SAF er hugmyndin að því að leggja KM gjald á öll ökutæki meingölluð. Framkvæmd innheimtunnar var ekki hugsuð til enda þar sem gríðarlegu tími og fjármagn færu til spillis hjá stórnotendum eins og bílaleigum við að innheimta og skila kílómetragjaldi. Núverandi ríkistjórn tók af skarið og lagði fram frumvarpið um kílómetragjald að nýju við upphaf þingvetrar án nokkurra breytinga til að milda áhrifin á stórnotendur. Bílaleigunefnd og SAF unnu þrotlausa vinnu við að benda þingmönnum og ráðamönnum á þá ókosti sem KM gjaldið felur í sér og þá miklu vinnu sem óunnin er til að framkvæmdin verði snuðrulaus fyrir stórnotendur. Í kjölfar lagasetningarinnar hefur komið ljós að framkvæmdin er vægast sagt mjög flókin.
Þegar þetta er skrifað í byrjun mars eru hnökrar enn mjög miklir og mikill tími fer til spillis hjá bílaleigum við að innheimta skatt fyrir ríkið. Hnökrar hafa falist í flækju við að skrá á daggjald, hömlur við að leiðrétta villur sem jafnvel skoðunarstöðvar hafa ollið og skráningarsíður ekki höndlað það magn bíla sem skrá þarf. SAF og bílaleigunefnd hafa farið fram að vissar breytingar verði gerðar á lögum um kílómetragjald til að leysa hluta þeirra hnökra sem innheimtan hefur falið í sér. Þar er meðal annars verið að ræða um að samræma gjalddaga daggjalds og kílómetragjalds, heimila stórnotendum að skrá og leiðrétta stöðu oftar, sem og að innheimt verði fyrir raunakstur mánaðarlega en ekki áætlun.
Viðskiptakerfi ESB með losunarheimildir (ETS kerfið) hefur verið mikið í umræðunni á starfsárinu enda hefur kerfið þegar haft veruleg áhrif á flug og ferðaþjónustu sem og samkeppnishæfni Íslands en flug hefur verið í kerfinu frá árinu 2012. Í ljósi sérstöðu Íslands var samið um tímabundna sérlausn árið 2023 á grunni landfræðilegrar legu þar sem heimild er veitt til að úthluta gjaldfrjálsum losunarheimildum fyrir flug milli Íslands og EES svæðisins, Bretlands og Sviss. Sérlausnin er í gildi til loka árs 2026, á meðan á útfösun gjaldfrjálsu losunarheimildanna stendur. Enn er óljóst hvort að sérlausn fyrir flugsamgöngur til og frá Íslandi verði framlengd eða ekki þegar hún rennur úr gildi. Ljóst er að ETS-kerfið kemur niður á samkeppnisstöðu Íslands í flugi og þar með ferðaþjónustu og því um gríðarlega stórt hagsmunamál að ræða fyrir Ísland.
Á fagfundi flugfélaga á Hveragerði í mars 2025 var Ingólfur Friðriksson með erindi um ETS-kerfið, sérlausn Íslands og það sem í vændum er. Hann fór þar yfir hvað íslensk stjórnvöld hafa verið að gera til að tryggja hagsmuni Íslands út frá sérstöðu landsins og jafna samkeppnisstöðu í flugi. Flugnefnd SAF ákvað í kjölfar aðalfundar að efna til félagsfundar um ETS kerfið til að taka púlsinn á því hvar hagsmunagæsla stjórnvalda væri stödd og hvernig samtalinu við ESB væri háttað. Á þeim fundi kynnti Ingólfur stöðu málsins og í hvaða farvegi það væri. Þar kom einnig fram að í undirbúningi væri að stofna starfshóp ráðuneyta sem höfðu það hlutverk að greina hagsmuni Íslands enn frekar og vinna að lausnum fyrir Ísland gagnvart ESB.
Í framhaldi af þessu hafa Samtök ferðaþjónustunnar, í samstarfi við Icelandair, Hagrannsóknir sf. og stjórnvöld, unnið að því að greina áhrif ETS kerfisins á flug um Ísland, setja fram rök, gögn og greiningar, og tryggja hagsmunagæslu í tengslum við endurskoðun ESB á ETS kerfinu sem nú stendur yfir. Þá fóru Jóhannes Þór Skúlason, framkvæmdastjóri SAF ásamt Boga Nils Bogasyni, forstjóra Icelandair og forsvarsmönnum SA og SVÞ á fund með ráðamönnum ESB nú í byrjun mars. Í þeirri vinnu hefur verið lögð áhersla á að sýna fram á að beiting ETS kerfisins hefur neikvæð áhrif á hagkerfi sem byggja að verulegu leyti á millilandaflugi og tengingu við alþjóðlega markaði, líkt og Ísland, og hafa ekki aðra samgöngumöguleika. Meðal afleiðinga er tilfærsla flugumferðar frá Íslandi. Það mun hafa tilheyrandi áhrif á samkeppnishæfni flugs um Ísland, flugtíðni, tengingar við alþjóðlega markaði og kolefnisleka, þvert á tilgang ETS kerfisins sem er ætlað að draga úr losun án þess að draga úr samkeppnishæfni tengiflugvalla innan innri markaðar EES.
Markmið þessarar vinnu er að tryggja að við endurskoðun kerfisins verði tekið mið af landfræðilegri sérstöðu Íslands og að mótaðar verði lausnir sem tryggja jafna samkeppnisstöðu flugrekenda sem starfa frá Íslandi.
Aðgengi að ferðamannastöðum og fyrirkomulag gjaldtöku á bílastæðum hefur ítrekað verið til umfjöllunar á vettvangi SAF. Þróunin hefur verið hröð á undanförnum árum, fjöldi ferðamannastaða með gjaldtöku fjölgað gríðarlega og fyrirkomulag gjaldtöku víða ólíkt eftir svæðum, rekstraraðilum og landeigendum.
Gjaldtaka á bílastæðum við ferðamannastaði komst í hámæli á árinu bæði þegar #Gjaldskylda varð vinsælasti áfangastaður landsins á samfélagsmiðlum og þegar atvinnuvegaráðherra fékk bílastæðakröfu með álagi. Samtök ferðaþjónustunnar hafa um nokkurt skeið vakið athygli á þeim frumskóg sem bílastæðagjöld hafa falið í sér og mætt daufum eyrum stjórnvalda. Á starfsárinu héldu SAF þó áfram samtali við rekstraraðila bílastæða um að einfalda og skýra innheimtuferli. Samtökin áttu þannig fundi með bílastæðafyrirtækjum, sveitarfélögum, ISAVIA og Þingvallaþjóðgarði en Vatnajökulsþjóðgarður sýndi því miður lítinn áhuga á að eiga samtalið. Þau samtöl sem átt hafa sér stað milli hagaðila hafa leitt af sér að bílaleigur geta nú gert samninga við bílastæðafyrirtæki um innheimtu bílastæðagjalda sem einfaldar alla umgjörð krafna. Þá hafa bæði ISAVIA og Parka ehf. hafið ferli við að samræma gjaldflokka fyrir hópbifreiðar sem endurspegla betur stærðarflokka bifreiðanna. Boltinn er nú hjá stjórnvöldum sem verða að skapa skýran ramma um innheimtu bílastæðagjalda á einkareknum bílastæðum og stuðla þannig að jákvæðri upplifun ferðamanna.
Aðgengi og skipulag umferðar í þéttbýli hefur einnig verið í deiglunni hjá SAF. Samtökin hafa verið í samskiptum við sveitarfélög með það að markmiði að flæði hópbifreiða sé með öryggi í fyrirrúmi og hafi sem minnst rask í för með sér fyrir aðra íbúa. Samtökin hafa lagt til hugmyndir við Akureyrarbæ um flæði hópbifreiða og einnig rætt þær hugmyndir við Eflu sem er með verkefnið fyrir sveitarfélagið. Samtökin hafa einnig verið í samtali við Reykjavíkurborg um safnstæði og þá sérstaklega stæði við Hallgrímskirkju sem verður fært að Barónstíg en ekki er ljóst hvenær það verður. Þá hefur samtal átt sér stað um að setja upp skýli við safnstæði í Reykjavík. Samtökin hafa einnig verið í samtali vegna flæðis umferðar í Heiðmörk og við Nýja miðbæinn á Selfossi.
Gjaldtaka og aðgengismál verða áfram áherslumál samtakanna á næstu misserum. SAF telja mikilvægt að stjórnvöld setji skýrar og samræmdar leikreglur um gjaldtöku og rekstur innviða við ferðamannastaði og leggja jafnframt áherslu á að haft sé virkt samráð við ferðaþjónustuna við mótun slíks regluverks.
Á liðnu starfsári hafa öryggismál verið töluvert til umræðu. Samtök ferðaþjónustunnar (SAF) hafa lagt áherslu á að taka virkan þátt í þeirri umræðu og stuðla að markvissri þróun öryggismála í greininni. Öryggismál í íslenskri ferðaþjónustu eru almennt mjög góð, en jafnframt hefur verið horft til þess að efla þann hluta ferðaþjónustu sem krefst skýrari umgjörðar, samræmdari viðmiða og aukins samstarfs milli stjórnvalda og atvinnugreinarinnar.
SAF hefur í því samhengi lagt áherslu á að öryggisumgjörð ferðaþjónustunnar byggi á skýrri ábyrgðarskiptingu, fagmennsku, raunhæfum kröfum og samræmdu regluverki sem tekur mið af eðli starfseminnar. Mikilvægt er að stjórnvöld, eftirlitsaðilar og atvinnugreinin vinni saman að lausnum sem styðja bæði við aukið öryggi ferðamanna og starfsfólks og við samkeppnishæfni greinarinnar til lengri tíma. Áhersla SAF hefur jafnframt verið sú að þróun öryggismála fari fram á grundvelli þekkingar, reynslu og áhættumats, fremur en með íþyngjandi eða ósamræmdum aðgerðum. Samtökin hafa því beitt sér fyrir virku samráði, lagt fram sjónarmið atvinnugreinarinnar og kallað eftir skýrum, faglegum og framkvæmanlegum úrbótum þar sem þörf er á.
Samtökin áttu þrjá fulltrúa í starfshópi um öryggismál sem starfaði á grundvelli aðgerðaráætlunar stjórnvalda í ferðaþjónustu. Starfshópurinn kom að ýmsum verkefnum, meðal annars undirbúningi að atvikaskráningarkerfi fyrir ferðaþjónustuna. Starfshópurinn var þó ekki kallaður saman eftir sumarið og var að lokum lagður niður í byrjun árs 2026 þegar vinna hófst við endurskoðun regluverks um öryggismál í skipulögðum ferðum og undirbúning frumvarps um öryggi og skipulag á ferðamannastöðum. Stjórnvöld hafa talið að með þeirri vinnu verði helstu úrlausnarefnum starfshópsins komið í farveg. Markmið SAF er að tryggja að öryggi verði áfram einn af helstu styrkleikum Íslands sem áfangastaðar. Með markvissri samvinnu atvinnugreinar, stjórnvalda og viðbragðsaðila er unnið að því að efla öryggismenningu, bæta upplýsingagjöf og stuðla að sjálfbærri og ábyrgri þróun ferðaþjónustunnar til framtíðar.
Á árinu létu SAF sig atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar varða og komu sjónarmiðum ferðaþjónustunnar skýrt á framfæri í samráðinu. Í umsögn samtakanna var lögð áhersla á að atvinnustefna til 2035 þurfi að vera raunhæf, byggð á gögnum og styðja við verðmætasköpun um allt land. Frá bæjardyrum ferðaþjónustunnar skiptir mestu að stjórnvöld móti fyrirtækjum samkeppnishæft, hagkvæmt og fyrirsjáanlegt rekstrarumhverfi. Það eru einfaldlega bestu skilyrðin fyrir fjárfestingu, nýsköpun og aukna framleiðni.
SAF lögðu sérstaka áherslu á að ferðaþjónustan væri ekki metin út frá gamaldags hugmyndum eða almennum staðalímyndum. Greinin er fjölbreytt, með ólíkar undirgreinar og víðtæk áhrif á annað atvinnulíf. Bent var á að tækifæri séu til að auka framleiðni enn frekar, ekki síst með sterkari stuðningi við nýsköpun, rannsóknir og þróun, sem ferðaþjónustan hefur lengi setið eftir með í samanburði við aðrar greinar. Jafnframt lögðu SAF áherslu á að stöðugleiki skipti sköpum. Fyrirtæki í ferðaþjónustu eiga ekki að þurfa að búa við sífelldar breytingar á sköttum, gjöldum og regluverki með litlum fyrirvara. Slík óvissa dregur úr svigrúmi til uppbyggingar og veikir samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja.
Í umsögninni var líka minnt á að Alþingi hefur þegar samþykkt ferðamálastefnu og aðgerðaáætlun til 2030. Mikilvægt er því að atvinnustefna ríkisstjórnarinnar taki full mið af þeirri vinnu og byggi áfram á sameiginlegri sýn um arðbæra, samkeppnishæfa og ábyrga ferðaþjónustu í sátt við land, þjóð og innviði. Þannig viljum við tryggja að ferðaþjónustan verði áfram öflug burðarstoð í íslensku atvinnulífi og að áherslur atvinnustefnu um uppbyggingu annarra atvinnuvega verði ekki verði með neinum hætti á kostnað fyrirtækja eða vaxtartækifæra í ferðaþjónustu.
Á árinu beindu SAF áfram sjónum að skattspori ferðaþjónustunnar og því mikilvæga framlagi sem greinin skilar í opinbera sjóði. Í skýrslu Reykjavík Economics um skattspor ferðaþjónustunnar fyrir árið 2024 kom fram að skattspor greinarinnar nam um 190 milljörðum króna, sem undirstrikar enn á ný hversu stór þáttur ferðaþjónustan er í tekjuöflun ríkis og sveitarfélaga. Skattsporið sýnir með skýrum hætti að verðmætasköpun ferðaþjónustunnar skilar sér ekki aðeins í útflutningstekjum, atvinnu og uppbyggingu um land allt, heldur einnig í verulegum skatttekjum sem standa undir sameiginlegum verkefnum samfélagsins.
SAF lagði jafnframt áherslu á að hefðbundnir skattsporsútreikningar nái ekki að fullu utan um öll þau gjöld sem rekja má til umsvifa ferðaþjónustunnar. Til viðbótar við skattsporið falla til umtalsverðar tekjur í opinbera sjóði sem ekki eru taldar með samkvæmt aðferðafræði útreikninganna, á borð við hafnargjöld vegna farþegaskipa og olíugjöld sem verða til við eldsneytiskaup ferðamanna og fyrirtækja í ferðaþjónustu. Samkvæmt mati SAF nemur þessi viðbót um 15–20 milljörðum króna, sem gefur enn skýrari mynd af heildaráhrifum greinarinnar á afkomu hins opinbera.
Með þessari vinnu héldu SAF áfram að leggja áherslu á að umræða um gjaldtöku og skattlagningu ferðaþjónustunnar byggi á staðreyndum og heildarsýn. Skýr og regluleg greining á skattspori greinarinnar er mikilvæg forsenda málefnalegrar umræðu um samkeppnishæfni, rekstrarskilyrði og raunverulegt framlag ferðaþjónustunnar til samfélagsins.
Síðastliðið haust ýttu samtökin verkefninu Konur í ferðaþjónustu úr vör. Verkefnið hefur það að markmiði að skapa vettvang til að efla tengslanet og samstöðu kvenna í atvinnugreininni og miðla fræðslu og hagnýtum upplýsingum ásamt því að veita innblástur og hvatningu til frekari þátttöku og forystu kvenna í ferðaþjónustu.
Verkefnið verður unnið í formi viðburða þar sem áhersla verður lögð á miðlun þekkingar og reynslu, þátttöku ólíkra hópa sem og fjölbreytt viðburðaform og umfjöllunarefni. Vettvangur sem þessi er jákvæð viðbót við tengslanet íslenskra ferðaþjónustufyrirtækja og annarra hagaðila greinarinnar. Konur í ferðaþjónustu eru því hvattar til þess að taka þátt, efla tengslin sín á milli og styrkja samstöðu kvenna í atvinnugreininni.
Sjálfbær ferðaþjónusta er ein af grunnforsendum fyrir langtímaárangur greinarinnar á Íslandi. Á starfsárinu vann SAF að fjölbreyttum verkefnum sem snúa að umhverfismálum og sjálfbærni í gegnum hagsmunagæslu, þátttöku í opinberri stefnumótun og samstarf við stjórnvöld og aðra hagaðila. Samtökin skiluðu fjölda umsagna á árinu um frumvörp og tillögur sem tengjast umhverfis- og orkustefnu stjórnvalda, þar á meðal um verndar- og orkunýtingaráætlun, uppbyggingu vindorku, nýtingu orkukosta og innleiðingu evrópsks regluverks um orku og loftlagsmál. Í umsögnum sínum leggja SAF áherslu á að umhverfisvernd, sjálfbær nýting náttúruauðlinda og þróun orkumála séu grundvallarþættir í framtíð íslenskrar ferðaþjónustu enda byggir greinin að stórum hluta á náttúru landsins.
SAF hafa jafnframt bent á mikilvægi þess að ákvarðanir um nýtingu og vernd náttúrusvæða, orkuframleiðslu og orkuskipti séu teknar á grundvelli heildstæðar stefnu þar sem tekið er tillit til áhrif náttúru, samfélaga og atvinnulífs. Samtökin leggja áherslu á skýrt, fyrirsjáanlegt og skilvirkt regluverk sem taki mið af vernd náttúrunnar, langtímahagsmunum samfélagsins og sjálfbærni atvinnugreinarinnar. SAF hafa komið mikið að vinnu við ferðamálastefnu og aðgerðaráætlun stjórnvalda sem hefur sjálfbærni að leiðarljósi og setið í ýmsum ráðum og nefndum er tengjast málaflokknum.
Auk þess hafa samtökin framkvæmt könnun um sjálfbærni-, gæða- og umhverfisvottanir meðal íslenskra ferðaþjónustufyrirtækja og unnið að verkefnum sem styðja við sjálfbæran og ábyrgan rekstur, m.a. í gegnum verkefnið Ábyrg ferðaþjónusta. Þá taka samtökin þátt í Umhverfisdegi atvinnulífsins árlega en þar eru umhverfismál sett í brennidepil.
Samtök ferðaþjónustunnar áttu að venju í miklum samskiptum við stjórnvöld á starfsárinu. Samskiptin hafa m.a. farið fram með formlegum erindum og formlegum og óformlegum fundahöldum, t.d. með erindisrekstri fyrir félagsmenn gagnvart ráðuneytum og stofnunum. Þá eru ótalin ýmis formleg og óformleg samskipti starfsfólks og stjórnar SAF við stjórnmálamenn og stjórnsýsluna.
Mikilvægur þáttur í formlegum samskiptum SAF við stjórnkerfið er að samtökin veita umsagnir um fjölmörg opinber mál árlega. Umsagnir sem SAF veita um mál eru aðgengilegar á vef Alþingis, á Samráðsgátt stjórnvalda og á vefsvæðum stofnana og sveitarfélaga.
Umsagnir sem veittar voru á starfsárinu eru einnig aðgengilegar á vef SAF. Alls sendu SAF inn, í eigin nafni og í samstarfi við önnur samtök, fjölda umsagna, erinda eða minnisblaða til stjórnvalda um frumvörp, reglugerðir, stefnur og fleira. Sjónarmiðum SAF um hin ýmsu málefni hefur því verið komið til skila til stjórnvalda.
Að venju fór fram öflugt starf í fagnefndum samtakanna á árinu. Fagnefndir SAF funda alla jafna mánaðarlega en auk þess fóru fram auka fundir um sértæk mál og nefndirnar stóðu fyrir fjölda opinni félagsfunda og annarra viðburða. Alls fóru fram tæplega 100 fundir og viðburðir á starfsárinu á vegum fagnefndanna. Málefni og verkefni nefndanna eru fjölmörg og margbreytileg en byggjast á því að skapa tryggt rekstrarumhverfi með aukna framleiðni að leiðarljósi.
Afþreyingarnefnd SAF fundaði reglulega yfir starfsárið og fjallaði um helstu málefni sem snerta rekstrarumhverfi og þróun afþreyingar í íslenskrar ferðaþjónustu. Á starfsárinu var töluverð áhersla lögð á öryggismál í afþreyingu, sér í lagi í ævintýraferðþjónustu. Í því samhengi var haldinn félagsfundur um öryggismál í ævintýraferðaþjónustu þar sem fjallað var um alþjóðlega reynslu og gæðaviðmið. Rekstrarumhverfi og regluverk var líka til umfjöllunar og var meðal annars rætt um vetrarþjónustu á þjóðvegum, gjaldtöku á ferðamannastöðum og lagabreytingar til einföldunar á rekstrarumhverfi. Einnig var rætt hvernig bæta megi aðgengi að gögnum og tölfræði um afþreyingu til að styðja við rekstur fyrirtækja og stefnumótun greinarinnar. Þá var fjallað um menntun og hæfni starfsfólks í afþreyingu, meðal annars möguleika á fagbréfum fyrir ákveðin störf í greininni en sú vinna er að hefjast í samstarfi við Hæfnisetur ferðaþjónustunnar. Á starfsárinu var einnig fjallað um sjálfbærni og loftslagsmál í ferðaþjónustu. Nefndin fékk kynningar á verkefnum SAF á þessu sviði og þróun í loftslags- og umhverfismálum sem snerta greinina. Í umræðum nefndarinnar kom fram að mikilvægt væri að nálgast sjálfbærnimál með heildstæðum hætti og tryggja að áherslur taki mið af bæði umhverfislegum og rekstrarlegum þáttum. Nefndin vann einnig að undirbúningi könnunar meðal afþreyingarfyrirtækja innan SAF með það að markmiði að fá betri mynd af stöðu greinarinnar, helstu áskorunum og forgangsverkefnum til framtíðar. Var sú könnun send út í aðdraganda aðalfundar og mun hún nýtast nýrri afþreyingarnefnd við að móta sitt starf.
Starfsárið hjá bílaleigunefnd hefur einkennst af umræðum um kílómetragjald, bæði í aðdraganda lagasetningarinnar og eftir að lögin voru samþykkt. Bílaleigunefnd og SAF unnu þrotlausa vinnu við að benda þingmönnum og ráðamönnum á þá ókosti sem KM gjaldið felur í sér og þá miklu vinnu sem óunnin er til að framkvæmdin verði snurðulaus fyrir stórnotendur eins og bílaleigur. Í kjölfar lagasetningarinnar hefur komið ljós að framkvæmdin er vægast sagt mjög flókin. Þegar þetta er skrifað í byrjun mars eru hnökrar enn mjög miklir og mikill tími fer til spillis hjá bílaleigum við að innheimta skatt fyrir ríkið. Nefndin hélt nokkra opna félagsfundi til að kynna félagsmönnum stöðuna og kalla eftir ábendingum. Í samráði við Samgöngustofu hefur nefndin einnig gert breytingar á stýrisspjaldi sem nú leggur áherslu á rafræna kynningu í gegnum Safe Travel. Í tengslum við það fengu bókunarsíður sendar upplýsingar til að miðla áfram til viðskiptavina. Nefndin hefur einnig verið með til umræðu að fá reglum breytt til að hægt verði að vera með glærar steinskotsfilmur í framrúðum og koma þannig í veg fyrir fjölda tjóna og mikil fjárútlát. Þá hefur nefndin einnig haldið fundi með Vegagerð um framkvæmdir og vetrarþjónustu í samstarfi við Vegagerð auk þess að halda opinn fund með Samgöngustofu um þjónustu stofnunarinnar við bílaleigur. Þá hefur bílaleigunefnd einnig átt samtal við Parka lausnir um bílastæðagjöld og innheimtu þeirra.
Nefndin fundaði reglulega og tók til umfjöllunar mál sem snerta starfsemi ferðaskrifstofa, samkeppnishæfni greinarinnar og samskipti við stjórnvöld og aðra hagaðila. Meðal helstu verkefna nefndarinnar var að fara yfir stöðu og horfur í ferðaþjónustu, þar sem rýnt var í þróun ferðamannafjölda, bókunarstöðu og efnahagslegar forsendur greinarinnar. Í því samhengi var meðal annars rætt um ýmis ytri áhrif sem hafa áhrif á samkeppnishæfni íslenskrar ferðaþjónustu s.s. áhrif sterkrar krónu, ímynd ferðaþjónustu innanlands og mögulegar breytingar á pakkaferðalöggjöfinni hjá Evrópusambandinu svo dæmi séu nefnd. Nefndin fjallaði einnig um rekstrarstöðvun Play og möguleg áhrif á framboð flugsæta og starfsemi ferðaskrifstofa. Þá voru gjaldtökur á áfangastöðum og innheimtuaðferðir þeirra til skoðunar, auk þess sem nefndin tók þátt í vinnu SAF um tillögur til stjórnvalda um einföldun regluverks og bætt rekstrarumhverfi ferðaþjónustunnar. Öryggismál í ferðaþjónustu voru einnig reglulega til umfjöllunar, meðal annars í tengslum við öryggi ferðamanna á ferðamannastöðum og samstarf við viðbragðsaðila. Þá ræddi nefndin jafnframt þróun í komu skemmtiferðaskipa til landsins og áhrif lagabreytinga á rekstrarumhverfi þeirrar starfsemi. Nefndin hefur fylgst með undirbúning vegna almyrkva og setti pressu á stjórnvöld að koma af stað undirbúning þessa viðburðar. Undir lok starfsársins stóð nefndin fyrir opnum félagsfundi fyrir ferðaskrifstofur þar sem fjallað var um stafræna miðlun og aukinn sýnileika fyrirtækja í ferðaþjónustu.
ETS kerfið og áhrif þess á flugsamgöngur sem og lífsgæði á Íslandi var mikið til umræðu í flugnefnd á starfsárinu. Nefndin hélt félagsfund um málið með Ingólfi Friðrikssyni, deildarstjóra Evrópumála hjá utanríkisráðuneytinu og fór hann yfir þau málefni sem stjórnvöld halda á lofti í samtali við ESB um að viðurkenna sérstöðu Íslands. Frá áramótum hefur skrifstofa SAF unnið að nánari greiningu á áhrifum ETS kerfisins á flugsamgöngur landsins og fóru Jóhannes Þór Skúlason, framkvæmdastjóri SAF ásamt Boga Nils Bogasyni, forstjóra Icelandair til Brussel og forsvarsmönnum SA og SVÞ á fund með ráðamönnum ESB nú í byrjun mars til að leggja áherslu á jafnræði í samkeppni og að viðurkenna þurfi sérstöðu Íslands með tilliti til vegalengdar og skorts á staðgönguvörum eða öðrum samgöngumátum hér á landi. Nefndin ræddi einnig aðgengi að flugnámi hér á landi og vakti athygli stjórnvalda á takmörkuðu aðgengi auk ójafnræðis í samanburði við annað nám. Þetta hefur leitt af sér að í drögum að samgönguáætlun er nú gert ráð fyrir eflingu flugnáms. Flugnefndin fékk heimsókn frá viðhaldsstjóra Keflavíkurflugvallar og ræddi framkvæmdir og viðhald. Einnig átti nefndin samtal við Njál Trausta Friðbertsson, þingmann um varaflugvelli og varaflugvallagjald auk umræðna um Reykjavíkurflugvöll. Þá hélt flugnefnd opinn notendafund með Samgöngustofu þar sem flugrekendur gátu rætt um þjónustu stofnunarinnar og komið með ábendingar.
Á starfsárinu tók gististaðanefnd SAF þátt í starfi HOTREC og sóttu fulltrúar nefndarinnar aðalfundi samtakanna í Osló í apríl og á Kýpur í október 2025. Þar var meðal annars fjallað um stöðu hópmálsóknar evrópskra hótela gegn Booking.com, áhrif Digital Markets Act á OTA‘s og niðurstöður rannsóknar á áhrifum virðisaukaskatts og annarra ferðaþjónustutengdra skatta á samkeppnishæfni ferðaþjónustu í Evrópu. Samhliða fundinum í Osló hittust einnig norræn samtök gisti- og veitingastaða og ræddu þróun rekstrarumhverfis greinarinnar á Norðurlöndum. Þá stóð nefndin að upplýsingafundi fyrir rekstraraðila gististaða um hópmálsókn gegn Booking.com í júní og opnum viðburði í nóvember þar sem fjallað var um þróun í hótelrekstri og stöðu skammtímaleigu á Íslandi. Á fundinum var einnig farið yfir helstu verkefni nefndarinnar og rætt um áherslur í starfi hennar. Nefndin átti samtal við ýmsa hagaðila sem tengjast starfsemi greinarinnar. Þar má nefna fund með Booking.com og sameiginlegan fund með veitinganefnd SAF og Heilbrigðiseftirliti Reykjavíkur þar sem rætt var um framkvæmd eftirlits og rekstrarumhverfi gisti- og veitingastaða. Nefndin tók einnig þátt í viðburðum í greininni, meðal annars Hotelcamp þar sem haldin var málstofa um tekjustýringu í rekstri gististaða. Nefndin fjallaði jafnframt um verkefni sem snúa að menntun og hæfni í ferðaþjónustu, meðal annars í samstarfi við MCEU, Sommet Education og Swiss Education Group. Þá er nefndin í norrænu samstarfi sem snýr að greiningu á regluverki skammtímaleigu og samanburð á rekstrarumhverfi gististaða á Norðurlöndum. Einnig vann nefndin að umsögnum og öðrum verkefnum sem snúa að rekstrarumhverfi greinarinnar, meðal annars um einföldun á starfsemi heilbrigðiseftirlita, fjárlög og gildistíma rekstrarleyfa í íbúðarhúsnæði.
Aðgengismál að ferðamannastöðum hafa verið mikið í deiglunni hjá hópbifreiðanefnd. Markmiðið er að tryggja gott aðgengi ferðamanna að þeim perlum sem heimsóttar eru. Í þessu samhengi hefur verið fundað með Parka lausnum og framkvæmdastjóra Þingvallaþjóðgarðs auk samtals við sveitarstjóra Rangárþings eystra og framkvæmdastjóra skógræktar Reykjavíkur. Í samtalinu hefur komið fram að tryggja þarf öryggi gesta samhliða skammlausri upplifun og fer það ekki alltaf saman. Hópbifreiðanefndin lagði til að flokkun hópbifreiða á bílastæðum við ferðamannastæði yrði samræmd og hefur sú vinna hafist. Einnig átti nefndin fund með ISAVIA þar sem flokkun hópbifreiða var rædd auk umferðaflæðis hópbifreiða við FLE. Hópbifreiðanefnd átti samtal við Akureyrarbæ um flæði hópbifreiða og sleppistæði sem eru nú í vinnslu og skipulagi, sem og samtal við Markaðsstofu Reykjavíkur um skýli við sleppistæði. Einnig hefur hópbifreiðanefnd fundað með lögreglu um aksturs- og hvíldartímaeftirlit en komið hefur í ljóst að hér á landi eru kröfur um hvíldartíma mun meira íþyngjandi en í Evrópu. Þá hefur nefndin einnig haldið fundi með Vegagerðinni um framkvæmdir og vetrarþjónustu í samstarfi við Vegagerðina auk þess að halda opinn fund með Samgöngustofu um þjónustu stofnunarinnar við bílaleigur.
Eitt af þeim málum sem siglinganefnd hefur verið með til úrvinnslu er heimild skipa til að vera með svokallaða S30 gúmmíbjörgunarbáta um borð. Þessir bátar eru opnaðir innan 30 mánaða í stað 12 eins og gildir um aðra báta. Hins vegar eru S30 bátar skoðaðir um borð innan 12 mánaða frá síðustu skoðun. Eftir að SAF benti á að farþegaskip og ferjur á Norðurlöndum eru með S30 báta, heimiluðu stjórnvöld slíka báta á skipum lengri en 24 metra. SAF og siglinganefndin vinna áfram að því að fá S30 heimila um borð í minni farþegaskipum og -bátum eins og raunin er á Norðurlöndum. Breytingar og einföldun á lyfjakistu hefur líka verið til umræðu í siglinganefnd og er málið í vinnslu í innviðaráðuneytinu. SAF hafa tekið saman upplýsingar um lyfjakistur á Norðurlöndum, sem eru mun einfaldari en hér og sent á innviðaráðuneytið. Siglinganefnd hefur farið fram á einföldun á lögskráningu og er það mál í vinnslu í gegnum fagráð siglingamála hjá innviðaráðuneyti. Nefndin hefur einnig rætt réttindi vélstjóra á skipum sem eru með tvær aðskildar vélar sem og að tryggja aukið aðgengi að menntuðum vélstjórum. Staðfesting Hæstaréttar á dómi Landsréttar um farþegagjöld hefur einnig verið til umræðu og hefur í því samhengi verið sent út minnisblað um dóminn. Orkuskipti eru ávallt til umræðu í nefndinni og fékk nefndin kynningu á breytingum á farþegaskipi sem siglir við Stokkhólm. Þá hefur nefndin einnig haldið opinn fund með Samgöngustofu um þjónustu stofnunarinnar við útgerðir farþegaskipa.
Framtíð framreiðslunáms hefur verið eitt af helstu viðfangsefnum veitinganefndar. Nefndin fékk helstu hagsmunaaðila á vettvangi menntamála á opinn fund þar sem umgjörð fagnáms var rædd með áherslu á framreiðslu. Niðurstaðan var að Hótel- og veitingaskóli MK tæki málið að sér og kæmi með tillögur að fyrirkomulagi náms sem gæti fjölgað nemum og gert námið áhugaverðara. Gert er ráð fyrir að staða þess verkefnis verði kynnt í lok apríl. Nefndin hefur einnig rætt um að útbúa fagbréf á nokkrum sviðum þjónustu með vínþjón og barþjón í huga. Ákveðið hefur verið að leita til Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins með að hefja vinnu við fagbréf vínþjóna. Nokkur fyrirtæki hafa verið að vinna að vinnustaðasamningum á grundvelli síðustu kjarasamninga. Óljóst er um framhald þeirrar vinnu þar sem ekki hefur náðst samkomulag við stéttarfélög um framkvæmdina. Veitinganefnd hefur einnig rætt aðgengismál fyrir vöruafhendingar og er gert ráð fyrir að hitta starfshóp á vegum Reykjavíkurborgar til að fara yfir þau mál.
Samtök ferðaþjónustunnar leggja ríka áherslu á virkt og markvisst samstarf, bæði innanlands og á alþjóðavettvangi. Á starfsárinu báru samtökin reglulega saman stöðu og starfsumhverfi íslenskrar ferðaþjónustu við systursamtök á Norðurlöndunum og í Evrópu. Slík samskipti eru dýrmæt við mótun sameiginlegra sjónarmiða og nýtast beint í samtali við stjórnvöld um samkeppnishæfni og regluverk greinarinnar hér á landi. Ferðaþjónustan á jafnframt sameiginlegra hagsmuna að gæta gagnvart stofnunum Evrópusambandsins og taka samtökin þátt í því samstarfi í gegnum evrópsk regnhlífarsamtök ferðaþjónustunnar. Þá taka samtökin þátt í samstarfi við hina ýmsu erlendu einkaaðila, svo sem svissneskar háskólasamsteypur og ráðgjafafyrirtæki á sviði öryggi, gæða og fagmennsku í ævintýraferðaþjónustu.
Innanlands starfa Samtök ferðaþjónustunnar með ýmsum aðilum, opinberum og einkaaðilum, að fjölbreyttum málefnum til framþróunar í atvinnugreininni. Þar má t.d. nefna aðila í stoðkerfi greinarinnar, fræðslumiðstöðvar, háskólasamfélagið, önnur félagasamtök í atvinnulífinu og aðila innan verkalýðshreyfingarinnar. Samstarfið felur m.a. í sér setu fulltrúa SAF í nefndum og ráðum, regluleg samskipti, samstarfsverkefni og viðburði.
Meðal samstarfsaðila samtakanna eru eftirfarandi aðilar. Nánari upplýsingar um samstarfsaðila og verkefni má finna hér: samstarf innanlands og alþjóðasamstarf.
Samtökin stóðu fyrir fjölda viðburða og funda á árinu, allt frá minni vinnustofum og upp í fullan sal í Hörpu. Meðal viðburða voru hinir ýmsu félagsfundir, kynningar, notenda- og upplýsingafundir með fjölda samstarfsaðilum og góðum gestum. Samtökin stóðu fyrir rúmlega 40 viðburðum á árinu og tóku þátt í fleirum á vegum annarra aðila, þar á meðal Samtaka atvinnulífsins, Ferðamálastofu, KPMG, Íslenska ferðaklasans, Hæfnisetur ferðaþjónustunnar, Íslandsstofu og Markaðsstofum landshlutanna svo fáeinir séu nefndir. Þá nýttu samtökin möguleika á útsendingu viðburða á vefnum á langflestum viðburðum sínum til að auka möguleika allra félagsmanna til að fylgjast með og taka þátt í þeim. Umfjöllunarefni viðburða var gríðarlega fjölbreytt og snerti öll helstu málefni sem snerta atvinnugreinina, til dæmi rekstrarumhverfi hennar, skattspor, öryggismál, mennta- og fræðslumál og margt fleira.
Ljóst var á viðburðum starfsársins að samtala hagaðila í ferðaþjónustu eru gríðarlega mikilvægt og var metmæting á alla helstu viðburði samtakanna.
Meðal viðburða starfsársins má nefna aðalfund SAF 2025 sem fram fór í Hveragerði þann 20. mars, áframhaldandi röð viðburðanna Menntamorgunn ferðaþjónustunnar í samstarfi við Hæfnisetur ferðaþjónustunnar og Markaðsstofur landshlutanna, notendafundi með opinberum aðilum, viðburðaröðina Konur í ferðaþjónustu og ýmsar vinnustofur með erlendum samstarfsaðilum. Þá buðu samtökin á opinn morgunfund í byrjun desember þar sem skattspor ferðaþjónustunnar fyrir árið 2024 var kynnt. Ferðaþjónustudagurinn fór fram þann 23. október þar sem rætt var um ferðaþjónustu með tilliti til verðmætasköpunar og stöðunnar í hagkerfinu, áhrif greinarinnar á samfélagið og hvað þarf til að tryggja að ferðaþjónusta geti áfram verið lykill að bættum lífskjörum á Íslandi. Að lokum má nefna Ferðaþjónustuvikuna í janúar þar sem SAF og samstarfsaðilar vikunnar stóðu fyrir fjölda viðburða.
Eitt mikilvægasta hlutverk Samtaka ferðaþjónustunnar er að vera talsmaður atvinnugreinarinnar út á við, taka virkan þátt í opinberri umræðu um greinina og koma á framfæri upplýsingum, t.d. um rekstraraðstæður fyrirtækja, þróun ferðaþjónustu og framtíðarsýn og mikilvægi hennar fyrir efnahag og lífskjör á Íslandi.
Stjórn og starfsfólk SAF vinnur að þessu hlutverki með afar mikilvægum stuðningi félagsmanna samtakanna sem efla málefnalega umræðu um ferðaþjónustuna, m.a. með greinum, viðtölum og þátttöku í umræðu á samfélagsmiðlum.
Hér má sjá yfirlit tekið saman af Cohn&Wolfe um hlut SAF í fjölmiðlaumfjöllun sem birtist á ýmsum miðlum á vefnum á árinu 2024.
Þrír stjórnarmenn voru kjörnir til tveggja ára á aðalfundi 2025, þau Rannveig Grétarsdóttir (Elding), Stefán Gunnarsson (GJ Travel) og Sævar Guðjónsson (Ferðaþjónustan Mjóeyri). Varamenn voru kjörin Tómas Ingason (Icelandair) og Jóhanna Margrét Gísladóttir (PLAY).
Stjórn SAF starfsárið 2025-2026 var því svo skipuð:
Pétur Óskarsson formaður (Viator & Katla DMI)
Erna Dís Ingólfsdóttir (Íslandshótel)
Hildur Guðbjörg Kristjánsdóttir (Midgard)
Ragnhildur Ágústsdóttir (Lava Show)
Rannveig Grétarsdóttir (Elding)
Stefán Gunnarsson (GJ Travel)
Sævar Guðjónsson (Ferðaþjónustan Mjóeyri)
Stjórn SAF hélt 11 formlega fundi á starfsárinu en auk þeirra var nokkur fjöldi óformlegra funda, og stjórnarmeðlimir sóttu einnig fjölda funda á vegum SAF og SA varðandi vinnumarkaðsmál og önnur viðfangsefni samtakanna.
Á starfsárinu 2025-2026 störfuðu sjö manns á skrifstofu SAF; framkvæmdastjóri, þrír verkefnastjórar, upplýsingafulltrúi, lögfræðingur og hagfræðingur, öll í fullu starfi.
Jóhannes hóf störf hjá SAF árið 2018.
6909414 | johannes@saf.is
Ágúst hóf störf hjá SAF árið 2019.
7876365 | agust@saf.is
Baldur hóf störf hjá SAF árið 2020.
6161577 | baldur@saf.is
Diljá hóf störf hjá SAf árið 2022.
8696503 | dilja@saf.is
Gunnar Valur hóf störf hjá SAF árið 2008.
8220058 | gunnar.valur@saf.is
María hóf störf hjá SAF árið 2023.
8455593 | mariarut@saf.is
Skapti hóf störf hjá SAF árið 2014.
8992200 | skapti@saf.is
